Prompt Yazmak Nedir? Yapay Zekâ ile Kusursuz Sonuçlar İçin Rehber
Prompt Yazmak Nedir? Yapay Zeka ile Kusursuz Sonuçlar İçin Rehber
Prompt yazmak nedir sorusunun cevabı, yapay zekaya sadece basit bir “komut vermek” değil; ona bir rol, bağlam, hedef ve çerçeve çizmektir. İster bir e-posta, ister bir proje planı, isterse bir pazarlama metni olsun; iyi yazılmış bir prompt, aldığınız sonucun kalitesini dramatik biçimde değiştirir.
Sercan Solmaz
🚀 Öne Çıkanlar
- Formül: Prompt = Rol + Bağlam + Hedef + Format + Kısıtlar.
- Netlik: Yapay zeka zihin okuyamaz; ne kadar net bağlam verirseniz o kadar doğru sonuç alırsınız.
- İterasyon: Tek seferde "mükemmel komut" yazmaya çalışmayın; yapay zeka ile karşılıklı konuşarak sonucu iyileştirin.
Neden Prompt Yazmayı Bilmek Artık Bir Zorunluluk?
Yapay zeka araçları (ChatGPT, Claude, Midjourney vb.) bugün modern iş dünyasının görünmez stajyeri, editörü ve veri analisti haline geldi. Ancak aynı araca iki farklı kişi aynı konuda soru sorduğunda, çıkan sonuçların kalitesi gece ile gündüz kadar farklı olabiliyor.
Bunun sebebi, çıktı kalitesinin, girdi (prompt) kalitesine doğrudan bağlı olmasıdır. Özellikle:
- Profesyonel e-postalar veya rapor taslakları hazırlarken,
- Sosyal medya için içerik takvimi oluştururken,
- Karmaşık bir konuyu öğrenmek veya özetlemek isterken,
- Beyin fırtınası yapıp yeni iş fikirleri ararken,
Prompt yazmak artık "hızlı yazmak" veya "iyi Google araması yapmak" gibi temel bir dijital okuryazarlık becerisidir.
Prompt Nedir? (Teknik Olmayan Tanım)
En basit haliyle prompt, yapay zekaya verdiğiniz yazılı taleptir. Ancak bunu sadece bir "soru sormak" olarak görmek potansiyelinizi sınırlar.
Daha doğru tanım: Prompt, yapay zekaya hangi kimliğe bürüneceğini, kime hitap ettiğini, hangi tonda konuşması gerektiğini ve sonucu nasıl sunması gerektiğini anlatan bir "görev atama" metnidir.
Sercan Solmaz
Arka Planda Ne Oluyor?
Teknik detaya boğulmadan mantığı şudur: Yapay zeka, verdiğiniz metni okur ve istatistiksel olarak sıradaki en mantıklı kelimeyi tahmin eder. Siz bağlamı ne kadar daraltır ve netleştirirseniz (örn: "Doktora öğrencisi gibi yaz" derseniz), modelin tahminleri o denli hedefinize yaklaşır.
İyi Prompt vs. Kötü Prompt: Fark Nerede?
Küçük bir karşılaştırma her şeyi anlatır.
❌ Kötü Örnek
"Bana zaman yönetimi hakkında bir blog yazısı yaz."
Neden Kötü?
Model; hedef kitleyi (öğrenci mi, CEO mu?), uzunluğu, tonu (akademik mi, samimi mi?) bilmiyor. Sonuç muhtemelen klişelerle dolu, vasat bir yazı olacaktır.
✅ İyi Örnek
*"Kurumsal hayatta çalışan ve sürekli toplantılardan iş yapmaya vakit bulamayan beyaz yakalılar için 'Zaman Yönetimi' konulu bir blog yazısı taslağı hazırla.
Rol: Verimlilik danışmanı.
Ton: Samimi, uygulanabilir ve çözüm odaklı.
Format: Dikkat çekici bir başlık, giriş, 3 maddelik pratik çözüm önerisi (Pomodoro vb. yerine daha modern teknikler öner) ve sonuç paragrafı."*
Neden İyi?
- Hedef Kitle: Beyaz yakalılar.
- Sorun: Toplantı yoğunluğu.
- Format: Başlık + 3 Madde + Sonuç.
- Kısıt: "Klasik Pomodoro yerine modern teknikler" diyerek kaliteyi artırdık.
İyi Prompt’un Anatomisi: 6 Temel Bileşen
Kusursuz bir prompt genellikle şu iskelet üzerine kurulur:
- Rol (Persona): Yapay zeka kimin gibi düşünsün? (Örn: Kıdemli Pazarlamacı, Tarih Öğretmeni, Yazılım Uzmanı).
- Bağlam (Context): Durum ne? Arka plan bilgisi verin.
- Hedef (Task): Tam olarak ne yapmasını istiyorsunuz?
- Format: Çıktı nasıl görünsün? (Tablo, liste, kod bloğu, sadece metin).
- Ton (Tone): Üslup nasıl olsun? (Resmi, esprili, didaktik).
- Kısıtlar (Constraints): Neleri yapmamalı? (Uzunluk sınırı, yasaklı kelimeler).
Prompt Bileşenleri Tablosu
| Bileşen | Ne İşe Yarar? | Örnek İfade |
| Rol | Uzmanlık seviyesini belirler. | "Deneyimli bir Diyetisyen gibi davran." |
| Bağlam | Konuyu çerçeveler. | "Ofis çalışanları için sağlıklı atıştırmalık arıyorum." |
| Hedef | Ana görevi tanımlar. | "5 günlük bir ara öğün listesi hazırla." |
| Format | Okunabilirliği sağlar. | "Kalori değerleriyle birlikte tablo olarak sun." |
| Kısıtlar | Hatayı önler. | "Pahalı malzemeler kullanma, sadece market ürünleri olsun." |
Örnekler: Günlük Hayattan Uygulamalar
Müzik veya yazılım gibi niş alanlardan çıkıp, herkesin kullanabileceği "Evergreen" örneklere bakalım.
1. Zor Bir E-postayı Yanıtlamak
Senaryo: Bir müşteriye teslimatın gecikeceğini haber vermeniz gerekiyor.
- Prompt: "Müşteri ilişkileri uzmanı gibi davran. Bir müşterimize ürün teslimatının tedarik zinciri sorunları nedeniyle 3 gün gecikeceğini bildiren bir e-posta yaz. Mahcup ama profesyonel bir ton kullan. Suçu başkasına atma, çözüm odaklı ol ve telafi olarak bir sonraki siparişte %10 indirim kodu tanımladığımızı ekle."
2. Sosyal Medya İçerik Takvimi
Senaryo: Küçük bir kahve dükkanı işletiyorsunuz.
- Prompt: "Yerel bir 3. dalga kahve dükkanı için Instagram içerik fikirleri üret. Hedef kitlemiz üniversite öğrencileri ve freelance çalışanlar. Önümüzdeki hafta için 5 farklı 'Reels' fikri öner. Her fikir için: Video konusu, görsel açıklama ve videonun altına yazılacak esprili bir caption (açıklama metni) yaz. Tablo formatında sun."
3. Karmaşık Bir Konuyu Öğrenmek
Senaryo: Kripto paraların mantığını anlamak istiyorsunuz.
- Prompt: "Blokzincir (Blockchain) teknolojisinin nasıl çalıştığını 12 yaşındaki bir çocuğun anlayabileceği kadar sade bir dille anlat. Teknik terimler kullanma, bunun yerine 'dijital defter' veya 'lego parçaları' gibi analojiler (benzetmeler) kullan. En fazla 200 kelime olsun."
Sık Yapılan Hatalar ve Düzeltme Yolları
- Aşırı Genel Olmak: "Bana fikir ver" demek yerine "X konuda, Y kitlesi için 3 aykırı fikir ver" diyerek sınırları çizin.
- Her Şeyi Tek Seferde İstemek: Çok karmaşık bir işiniz varsa (örneğin koca bir kitap yazdırmak), bunu parçalara bölün. Önce "İçindekiler kısmını oluştur", sonra "Bölüm 1'i detaylandır" diyerek ilerleyin.
- Çıktı Formatını Belirtmemek: Eğer bir Excel'e veri aktaracaksanız "Tablo olarak ver" demeyi unutursanız, yapay zeka size uzun paragraflar yazar ve işinizi zorlaştırır.
Gelişmiş İpucu: "Zincirleme Düşünme" (Chain of Thought)
Yapay zekadan daha zeki yanıtlar almak için ona "düşünmesi için zaman" verin.
Prompt: "Yeni bir ürün lansmanı için slogan önerileri istiyorum. Önce bu ürünün hedef kitlesinin psikolojisini analiz et, sonra rakiplerin kullandığı sloganları düşün, en son bu analizlere dayanarak bana 5 farklı slogan önerisi sun."
Bu yöntem, modelin adım adım mantık yürütmesini sağlar ve sonucun kalitesini artırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Prompt yazarken Türkçe mi İngilizce mi kullanmalıyım?
Güncel yapay zeka modelleri (GPT-4, Claude 3 vb.) Türkçeyi mükemmel seviyede anlar. Hedef kitleniz Türkçe ise promptu Türkçe yazmak en doğal sonucu verir. Ancak kodlama (yazılım) gibi teknik alanlarda İngilizce terimler daha yaygındır.
Uzun prompt her zaman daha mı iyidir?
Hayır, "uzun" değil "net" prompt iyidir. Gereksiz kelime kalabalığı modelin kafasını karıştırabilir. Önemli olan gerekli tüm detayları (bağlam, rol, kısıt) en sade haliyle vermektir.
Aynı prompt her yapay zekada aynı sonucu mu verir?
Hayır. Midjourney (görsel) ile ChatGPT (metin) tamamen farklı çalışır. Hatta ChatGPT ile Claude arasında bile üslup farkları vardır. Promptunuzu kullandığınız aracın yeteneklerine göre hafifçe revize etmeniz gerekebilir.
Yorumlar ()